Wielki Piątek, czyli czas pokuty
Wielki Piątek to dla chrześcijan tradycyjnie dzień powagi, postu i pokuty, o czym przypomina tzw. ciemna jutrznia. Wiele osób dobrowolnie narzuca sobie ścisły post i bierze udział w adoracji krzyża. Tego dnia nie odprawia się mszy świętej.
Ciemna jutrznia
Nie we wszystkich kościołach praktykuje się obecnie znane niemal od początków chrześcijaństwa ciemne jutrznie. Czym są? To specjalna modlitwa brewiarzowa dostosowana treścią do wydarzeń Wielkiego Piątku. Ma być wyrazem czuwania z Chrystusem, a zarazem czasem na wyciszenie wewnętrzne i odnalezienie równowagi duchowej w więzi z Bogiem. Podczas ciemnej jutrzni wierni gromadzą się przy pustym tabernakulum oraz przy ogołoconym ołtarzu, co symbolizuje opuszczenie Jezusa przez jego uczniów. W wielu miejscach modlitwie towarzyszy zwyczaj zapalania i gaszenia świec umieszczonych na specjalnym trójkątnym świeczniku (trianguł), na którym znajduje się piętnaście zapalonych świec i sześć świec przy ołtarzu. Po każdym psalmie gaszona jest jedna świeca na świeczniku, a podczas kantyku Benedictus po każdym wersecie jedna świeca na ołtarzu. Po zakończeniu ostatniej antyfony w kościele następuje zupełna ciemność lub – w zależności od regionu - pozostaje zapalona jedna, najwyższa świeca na triangule, symbolizująca Chrystusa. Ciemna jutrznia odbędzie się w tym roku w katedrze elbląskiej o godz. 9.
Bez mszy
W kościołach tego dnia nie odprawia się mszy św., natomiast na pamiątkę śmierci Chrystusa o godz. 15. odprawiane są drogi krzyżowe, a wieczorem sprawowane jest specjalne nabożeństwo wielkopiątkowe. Jego pierwsza część składa się z procesji, leżenia krzyżem przed obnażonym ołtarzem, liturgii Słowa opisującej Mękę Pańską i modlitwy powszechnej. Druga część to uroczysta adoracja Krzyża i Komunia święta. Monstrancja z ciałem eucharystycznym przenoszona jest do symbolicznego Grobu Pańskiego, urządzonego często z wielkim staraniem wiernych, przypominającego najczęściej grotę skalną, w której wśród kwiatów, świec i różnych dekoracji spoczywa przykryta całunem figura zdjętego z krzyża Jezusa.
Zatrzymane wskazówki zegarów i zasłonięte lustra
Na znak żałoby nasi przodkowie zatrzymywali zegary i zasłaniali lustra. Niedozwolone też były śmiechy i głośne rozmowy. W późnych godzinach popołudniowych w bocznych nawach kościołów odsłaniano Groby Pańskie i wystawiano warty honorowe straży grobowej, a wśród nich kultywowane do dziś malownicze straże z Ziemi Rzeszowskiej, zwane turkami wielkanocnymi. Do naszych czasów zachował się obyczaj rodzinnego odwiedzania kościołów (zwany potocznie chodzeniem na groby), adoracja przy grobie Jezusa oraz wiosenne porządkowanie grobów bliskich na cmentarzach. W sanktuariach, zwanych kalwariami, także współcześnie odbywają się wielkie widowiska pasyjne - misteria męki i śmierci Jezusa. W przeszłości w Wielki Piątek do kościołów przychodzili wierni, publicznie odprawiający pokutę, tzw. biczownicy czy kapnicy, zakapturzeni, z biczami w rękach, i wymierzali sobie chłostę.
Nie we wszystkich kościołach praktykuje się obecnie znane niemal od początków chrześcijaństwa ciemne jutrznie. Czym są? To specjalna modlitwa brewiarzowa dostosowana treścią do wydarzeń Wielkiego Piątku. Ma być wyrazem czuwania z Chrystusem, a zarazem czasem na wyciszenie wewnętrzne i odnalezienie równowagi duchowej w więzi z Bogiem. Podczas ciemnej jutrzni wierni gromadzą się przy pustym tabernakulum oraz przy ogołoconym ołtarzu, co symbolizuje opuszczenie Jezusa przez jego uczniów. W wielu miejscach modlitwie towarzyszy zwyczaj zapalania i gaszenia świec umieszczonych na specjalnym trójkątnym świeczniku (trianguł), na którym znajduje się piętnaście zapalonych świec i sześć świec przy ołtarzu. Po każdym psalmie gaszona jest jedna świeca na świeczniku, a podczas kantyku Benedictus po każdym wersecie jedna świeca na ołtarzu. Po zakończeniu ostatniej antyfony w kościele następuje zupełna ciemność lub – w zależności od regionu - pozostaje zapalona jedna, najwyższa świeca na triangule, symbolizująca Chrystusa. Ciemna jutrznia odbędzie się w tym roku w katedrze elbląskiej o godz. 9.
Bez mszy
W kościołach tego dnia nie odprawia się mszy św., natomiast na pamiątkę śmierci Chrystusa o godz. 15. odprawiane są drogi krzyżowe, a wieczorem sprawowane jest specjalne nabożeństwo wielkopiątkowe. Jego pierwsza część składa się z procesji, leżenia krzyżem przed obnażonym ołtarzem, liturgii Słowa opisującej Mękę Pańską i modlitwy powszechnej. Druga część to uroczysta adoracja Krzyża i Komunia święta. Monstrancja z ciałem eucharystycznym przenoszona jest do symbolicznego Grobu Pańskiego, urządzonego często z wielkim staraniem wiernych, przypominającego najczęściej grotę skalną, w której wśród kwiatów, świec i różnych dekoracji spoczywa przykryta całunem figura zdjętego z krzyża Jezusa.
Zatrzymane wskazówki zegarów i zasłonięte lustra
Na znak żałoby nasi przodkowie zatrzymywali zegary i zasłaniali lustra. Niedozwolone też były śmiechy i głośne rozmowy. W późnych godzinach popołudniowych w bocznych nawach kościołów odsłaniano Groby Pańskie i wystawiano warty honorowe straży grobowej, a wśród nich kultywowane do dziś malownicze straże z Ziemi Rzeszowskiej, zwane turkami wielkanocnymi. Do naszych czasów zachował się obyczaj rodzinnego odwiedzania kościołów (zwany potocznie chodzeniem na groby), adoracja przy grobie Jezusa oraz wiosenne porządkowanie grobów bliskich na cmentarzach. W sanktuariach, zwanych kalwariami, także współcześnie odbywają się wielkie widowiska pasyjne - misteria męki i śmierci Jezusa. W przeszłości w Wielki Piątek do kościołów przychodzili wierni, publicznie odprawiający pokutę, tzw. biczownicy czy kapnicy, zakapturzeni, z biczami w rękach, i wymierzali sobie chłostę.
mk