Dzień Edukacji Narodowej
Przypada właśnie dziś (14 października). Jego początki sięgają roku 1773, kiedy to powstała Komisja Edukacji Narodowej. Z czasem przyjął się zwyczaj, że tego dnia pracownicy oświaty i nauki polskiej otrzymują od władz okolicznościowe nagrody i odznaczenia za swoją pracę.
Komisja Edukacji Narodowej (w liczbie czterech senatorów i czterech posłów) powstała z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Powołał ją sejm rozbiorowy 14 października 1773 r. i było to pierwsza tego typu instytucja w Europie. Eksperci pod przewodnictwem Hugona Kołłątaja opracowali trzystopniowy model szkół podstawowych i średnich. Najniższym stopniem były szkoły parafialne przeznaczone dla niższych stanów, pośrednim – państwowe szkoły powiatowe, zaś stopniem najwyższym były uniwersytety w Krakowie i w Wilnie. W ramach reformy edukacji utworzono Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które opracowało pionierskie podręczniki w języku polskim. Po śmierci biskupa Józefa Andrzeja Załuskiego Marszałek Sejmu wydał zarządzenie przejęcia Biblioteki Załuskich, która stała się pierwszą polską biblioteką publiczną.
Od 1789 r. rozpoczęła się stopniowa utrata wpływów Komisji, co było procesem równoległym do powolnego rozpadu Rzeczypospolitej. W wyniku działalności Komisji Edukacji Narodowej została jednak wykształcona wielotysięczna świecka kadra nauczycielska, która kontynuowała swą działalność według opracowanych przez Komisję programów jeszcze długo po utracie przez Rzeczpospolitą niepodległości. Pozwoliło to przetrwać polskiej kulturze, sztuce i przede wszystkim językowi. Językowi, którego dziś, pomimo, że mamy wolność, nie szanujemy i nie pielęgnujemy, o czym świadczą liczne zapożyczenia i nowe twory językowe.
Dlatego dziś, w Święto Edukacji Narodowej, pamiętajmy, że tak jak kiedyś, po trzecim rozbiorze Polski, oświeceni przedstawiciele społeczeństwa pozbawionego wolności politycznej zrobili wszystko, co było w warunkach niewoli możliwe, aby język ojczysty ocalić od zagłady i przekazać następnym pokoleniom, tak my dziś – jeśli chcemy zachować nasze dziedzictwo dla następnych pokoleń – powinniśmy zadbać o jego czystość.
A wszystkim oddanym swej pracy nauczycielom, którzy wychowują kolejne pokolenia, dbając, aby przetrwała polska kultura, nauka i język, w dniu ich święta życzmy sukcesów i zadowolenia z wykonanej pracy.
Od 1789 r. rozpoczęła się stopniowa utrata wpływów Komisji, co było procesem równoległym do powolnego rozpadu Rzeczypospolitej. W wyniku działalności Komisji Edukacji Narodowej została jednak wykształcona wielotysięczna świecka kadra nauczycielska, która kontynuowała swą działalność według opracowanych przez Komisję programów jeszcze długo po utracie przez Rzeczpospolitą niepodległości. Pozwoliło to przetrwać polskiej kulturze, sztuce i przede wszystkim językowi. Językowi, którego dziś, pomimo, że mamy wolność, nie szanujemy i nie pielęgnujemy, o czym świadczą liczne zapożyczenia i nowe twory językowe.
Dlatego dziś, w Święto Edukacji Narodowej, pamiętajmy, że tak jak kiedyś, po trzecim rozbiorze Polski, oświeceni przedstawiciele społeczeństwa pozbawionego wolności politycznej zrobili wszystko, co było w warunkach niewoli możliwe, aby język ojczysty ocalić od zagłady i przekazać następnym pokoleniom, tak my dziś – jeśli chcemy zachować nasze dziedzictwo dla następnych pokoleń – powinniśmy zadbać o jego czystość.
A wszystkim oddanym swej pracy nauczycielom, którzy wychowują kolejne pokolenia, dbając, aby przetrwała polska kultura, nauka i język, w dniu ich święta życzmy sukcesów i zadowolenia z wykonanej pracy.
mk