Zabytkowy krucyfiks wraca do Muzeum Zamkowego w Malborku
10 czerwca 2026 r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazało Muzeum Zamkowemu w Malborku w depozyt odnaleziony w Niemczech krucyfiks. Analiza ekspertów wykazała, że jest to element przedwojennego wyposażenia malborskiego zamku.
Krucyfiks stał się przedmiotem badań na skutek poszukiwań strat wojennych prowadzonych przez Muzeum Miasta Malborka. Okazało się, że dawny mieszkaniec Malborka mieszkający na terenie Niemiec jest w posiadaniu zabytku wywiezionego z Malborka po II wojnie światowej. Pan Tomasz Agejczyk, dyrektor Muzeum Miasta Malborka, zwrócił się do Muzeum Zamkowego z prośbą o sprawdzenie, czy odnaleziona rzeźba z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa pochodzi z dawnych zbiorów malborskiego zamku.
Dowodem w sprawie są archiwalne zdjęcia z Roczników Odbudowy Zamku w Malborku. Fotografia z 1906 roku ukazuje wnętrze Baszty Maślankowej zaaranżowane w duchu XIX-wiecznego historyzmu jako wnętrze wartowni. Na ścianie zawieszony jest krucyfiks, którego cechy charakterystyczne są spójne z tym odnalezionym na terenie Niemiec. Pomimo ograniczonej jakości fotografii widoczne są zarówno charakterystyczny układ perizonium, jak i silnie wyprężona sylwetka Chrystusa, co pozwala na identyfikację przedstawienia. Kolejne fotografie pochodzą z roku 1908 i są już znacznie lepszym materiałem porównawczym. Nad drzwiami pomiędzy gankiem w skrzydle wschodnim Zamku Średniego a kaplicą św. Bartłomieja wyeksponowano Grupę Ukrzyżowania – kopię dzieła Tilmnana Riemenschneidera. To właśnie jej centralną postać stanowił omawiany krucyfiks.
Oględziny zabytku ujawniły sygnaturę Osmara Trillhaase (1857-1932), rzeźbiarza z Erfurtu, który dla zamku w Malborku wykonał także inne realizacje. Sygnatura sugeruje, że krucyfiks powstał w 1906 roku. Dokładne rozpoznanie obiektu, obejmujące ocenę zakresu wtórnych ingerencji w strukturę rzeźby, będzie możliwe dopiero po przeprowadzeniu szerszych badań.
Powrót krucyfiksu wyznacza kolejny sukces w misji restytucji dóbr kultury utraconych na skutek II wojny światowej. Od 2018 roku w ramach „Projektu Straty”, prowadzonego we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, do Muzeum Zamkowego w Malborku powróciło ponad 20 eksponatów, w tym głowa figury Św. Jakuba Starszego odzyskana w grudniu 2025 roku.